Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 (Luật số 12/2026/QH16) được Quốc hội ban hành và chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2027, thay thế Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012.
So với Luật năm 2012, Luật năm 2026 đánh dấu những bước cải cách mang tính đột phá về công nghệ, tính dân chủ hai chiều và mở rộng an sinh pháp lý cho người dân:
1. Bổ sung cơ chế "Truyền thông chính sách"
Nếu như Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 chỉ quy định về việc phổ biến, giáo dục pháp luật sau khi các văn bản quy phạm pháp luật đã được thông qua hoặc ban hành thì Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 chính thức đưa "truyền thông chính sách" vào phạm vi điều chỉnh. Khái niệm này được xác định là hoạt động cung cấp thông tin và tương tác đa chiều về chính sách, dự thảo văn bản ngay từ khi đề xuất và soạn thảo. Cơ quan đề xuất chính sách, cơ quan soạn thảo có trách nhiệm chủ trì truyền thông và bắt buộc phải tiếp nhận, tổng hợp, phản hồi, giải trình đầy đủ, công khai các ý kiến đóng góp của người dân.
Các quy định được thiết kế theo hướng bảo đảm không trùng lặp, chồng chéo với quy định về truyền thông chính sách trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, qua đó góp phần nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tạo đồng thuận xã hội và hỗ trợ hoạt động tổ chức thi hành pháp luật khi văn bản quy phạm pháp luật được ban hành.
2. Đột phá về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI)
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 hầu như chỉ quy định các hình thức phổ biến truyền thống (họp dân, tờ rơi, phương tiện thông tin đại chúng, tủ sách pháp luật...) thì Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 đặt ưu tiên vào việc chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và bồi dưỡng kỹ năng số cho người làm công tác pháp luật. Luật quy định các hình thức trực tuyến tiên tiến bao gồm:
- Cổng Pháp luật quốc gia: Nền tảng số quốc gia về pháp luật dùng chung cho toàn bộ các ngành, lĩnh vực.
- Định danh mạng xã hội: Các cơ quan, tổ chức, cá nhân phổ biến pháp luật trên mạng xã hội phải thực hiện qua các tài khoản chính thức đã được định danh và xác thực.
- Ứng dụng AI: Cho phép dùng AI để phổ biến pháp luật nhưng dữ liệu đầu vào phải được kiểm chứng dựa trên nguồn thông tin chính thức của cơ quan nhà nước.
Luật khuyến khích tổ chức, cá nhân thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo; đồng thời bổ sung yêu cầu kiểm soát, kiểm chứng, quản lý chặt chẽ, hiệu quả việc phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua nền tảng số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
3. Bổ sung hành vi bị nghiêm cấm mới liên quan đến công nghệ
Cùng với các quy định về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, Luật năm 2026 đã quy định hành vi bị nghiêm cấm mới: "Sử dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo hoặc các phương tiện khác để thiết lập, phát tán thông tin, tài liệu giả mạo hoặc làm sai lệch nội dung pháp luật, nội dung chính sách".
4. Cơ cấu lại hệ thống Hội đồng phối hợp (Điều 7)
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định Hội đồng phối hợp được tổ chức ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp huyện; không có Hội đồng phối hợp cấp xã.
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 quy định Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật được thành lập ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã (do Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập để trực tiếp chỉ đạo ở cơ sở).
5. Mở rộng diện đối tượng đặc thù được Nhà nước hỗ trợ (Điều 16)
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 chi tiết hóa thành 8 nhóm đối tượng đặc thù. Bổ sung các nhóm đối tượng mới như:
Người lao động có thu nhập thấp (bên cạnh người lao động tại khu công nghiệp, khu chế xuất); Người bị bạo lực hoặc có hành vi bạo lực trong học đường, bạo lực gia đình hoặc bạo lực khác; nạn nhân của hành vi mua bán người; Người thuộc hộ cận nghèo và người cao tuổi.
Ngoài ra, Luật cũng quy định ưu tiên kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù, nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 66-NQ/TW và Kết luận số 80-KL/TW về ưu tiên nguồn lực tương xứng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các nhóm đối tượng này
6. Nâng cao tiêu chuẩn Báo cáo viên pháp luật (Điều 33)
Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 mở rộng đối tượng Báo cáo viên pháp luật, bổ sung luật sư, luật gia tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Đồng thời, Luật quy định cụ thể hơn về tiêu chuẩn chuyên môn, kinh nghiệm: người có trình độ cử nhân luật trở lên phải có ít nhất 02 năm công tác trong lĩnh vực pháp luật; trường hợp có bằng cử nhân khác phải có ít nhất 03 năm công tác liên quan đến pháp luật.
7. Bổ sung quyền và trách nhiệm của công dân (Điều 2)
Luật năm 2026 bổ sung quyền của công dân được tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật, qua đó tăng cường vai trò của người dân trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.
Bên cạnh đó, công dân có trách nhiệm chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, góp phần nâng cao ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong cộng đồng.